"Haubergeon"? Was dat? Eigenlijk gewoon een malië�nkolder, maar wel een specifiek type. Maar waarom dan de uitleg? Ik zat al een tijdje over te denken om een atikel te schrijven over het maken van een malië�nkolder. Ik dacht daarbij aan een reportage met tips, hits, maar ook variaties. Bij variaties aan het gebruik van "extensies", een het aanplakken van versieringen etc. Kortom mali�n maken voor gevorderde, compleet met foto's.
Maar wat is dan een haubergeon van mailiënkolder? Om de lezers hiermee niet te moeten lastig te vallen in mijn toekomstige artikel, beschrijf ik het hier los.
De maili�ënkolder
De term mailë�nkolder is eigenlijk een verzamelnaam voor de talloze variaties op het ringenvest.
Wat mailië�n doen is een persoon beschermen tegen snijwonden. Onder een mali�ënkolder wordt altijd een gevulde stoffen jas, aketon of wambuis, gedragen om de kracht van de klap zelf op te vangen en om pijlen te stoppen. Met deze combinatie is een zwaarbewapende goed beschermd tegen de meeste aanvallen, hoewel de beschrijving van ridders die door de hoeveelheid pijlen als stekelvarken rondrijden misschien wel erg overdreven is.
De geschiedenis
De oorsprong van de maili�ën ligt bij de Kelten, maar de techniek is naderhand verspreid door de Romeinen die de bepantsering hadden overgenomen. Dit werd de "Lorica Hamata", bedoelt voor het Romeinse infanterie.
Deze beschermde de torso en reikte tot op de dijen, om de benen niet te belemmeren, en had mouwen tot boven de ellebogen. Vaak zijn ligt er nog een extra lap op de schouders voor extra bescherming tegen zwaard en bijlslagen. De Lorica Hamata is tot aan het einde van het rijk in dienst geweest, welliswaar door andere troepen. De meer bekende "Lorica Segmentata", het platenvest uit Astrix en Obelix, is maar voor en erg korte periode gebruikt. Er is ook maar ��n voorbeeld van teruggevonden.
Na de Romeinse periode wordt de mailië�nkolder zeer exclusief door de hoge prijs. bedenk dat de waarde van een mali�ënkolder gelijk is aan dat van een dure auto.
Over het gebruik van Mali�ënkolders is na deze periode weinig bekend. Aangenomen wordt dat deze dan alleen door stamhoofden en rijke lieden wordt gedragen. Ook de verwijzingen zijn schaars. Er wordt wel eens gesproken over een Berni�, wat waarschijnlijk een zeer korte "Lorica Hamata" was. Maar bewijs is schaars.
Pas in de achtste en negende eeuw maakt de Maili�ënkolder een comeback, dankzij het feodale stelsel. Het feodale stelsel gaf ridder de mogelijkheid een paard en uitrusting te kunnen betalen. Onder deze uitrusting viel de "hauberk".
De hauberk, afgeleid van halsberg, was een malië�nkolder die reikte tot de onderbenen. De mouwen bedekte de hele arm. De handschoenen zatten regelmatig in de hauberk verwerkt als wanten, "mitten". Bedenk dat ridders ruiters zijn. Als je langs of naast andere ruiters rijdt wil jij je handen niet openhalen aan hun uitrusting of met een lossen handschoen ergens achter blijven hangen.
Andere delen kregen nu ook mailië�n bescherming. In deze periode worden ook de "coif", maili�n hoofdkap, en maili�ën "chausses", mali�n slopkousen, voor cavalerie geïntroduceerd.
Deze uitrusting blijft tot ca. 1300 gangbaar, omdat de ridders nog steeds de slagvelden beheersen in Europa. Deze middeleeuwse tanks krijgen nog weinig weerstand van het voetvolk, totdat de steden hun bevolking voor oorlog gaan mobiliseren en nieuwe tactieken en wapens inzetten. Denk aan hellebaarden, kruisbogen en de mail�n doorborende bodkin pijlen.
Dit betekend dat er grote veranderingen gingen plaatsvinden. Door gunstig metaal prijzen en groter aanbod wordt metalen uitrusting betaalbaarder. In de loop van de viertiende eeuw wordt plaat bepantsering steeds algemener, al komt het volledig harnas pas na 1450 echt in gebruik.
De Hauberk verdwijnt na ca 1330 al snel omdat de benen en armen door plaatstukken waren bedekt, in combinatie met chausses. Ook werden zwaarbewapend infantrie meer ingezet op de slagvelden, die geen behoefte hadden aan de hauberk. De hauberk was dus aan vervanging toe.
En daar hebben we dan de "Haubergeon", 'kleine hauberk', die lijkt op.... de "Lorica Hamata", die de Romeinen al voor hun infantrie gebruikte, alleen de naam is anders. het enige verschil is dat de Haubergeon vaak langen mouwen heeft. In het geval van ridders zitten de mailen nog onder de platen, waardoor de gewrichtspunten en andere moeilijk te beschermen plekken nog steeds beschermd zijn.
Bepantsering bestaande uit ringen worden tot ca. 1700 nog gebruikt, maar steeds minder. In de eerste wereld oorlog gebruiken schutters in de tanks mali�ën om hun gezicht te beschermen tegen rondvliegende hulzen uit hun machinegeweren. hedendaags wordt het gebruikt door slagers op handschoenen en mensen die met dieren werken, zoals politiehonden en haaien.