Naar aanleiding van het boven gelinkte thema "Series uit de oude doos", is me weer eens opgevallen hoe zeer het maken van tv-reeksen en films tegenwoordig verschilt van vroeger.
Nu, iedereen kent het mooie spreekwoord "het gras is altijd groener aan de andere kant", of tenminste begrijp je toch waar het over gaat.
Een nieuwe film met een oude vergelijken is even onmogelijk als de ene film met een andere vergelijken.
"Ivanhoe" met Roger Moore vergelijken met een moderne "Harry Potter" is onbegonnen werk.
Hoe kan je dan wel een artikel schrijven waarin je tracht je eigen visie weer te geven inzake veranderingen van de filmwereld?
Geen idee, eerlijk. Het is allemaal ZO ontzettend subjectief, dat een thema als het deze hoe dan ook gedoemd is om te verzinken in de subjectiviteit.
Gelukkig heeft niemand ooit beweerd dat subjectiviteit een doodzonde is. Wij zijn mensen met verschillende meningen en smaken, en dus is subjectiviteit een normale zaak.
Toch ga ik trachten binnen deze subjectiviteit een minimum van meetbaar verschil op te speuren om mijn mening te staven, al is dat uiteraard vrij onmogelijk.
Om dingen met elkaar te vergelijken op een aanvaardbaar niveau, dien je te werken met een zogenaamd "empirisch onderzoek". Als het goed is, krijgen we uiteindelijk een soort van Gauss-curve, maar dat zal hier niet echt het geval zijn.
Empirisch onderzoek is - in grote lijnen - het vergelijken van resultaten van experimenten.
Je tracht twee volstrekt gelijke omgevingen te cre�ren en verandert slechts ��n ding om te testen wat net de impact is van dat ene ding.
In mijn artikel hier zal dat ding "de tijd" zijn.
Ik ga dus, met andere woorden, hetzelfde bekijken in een andere tijd... jaja, met andere woorden: "remakes"!!!
Ziehier mijn resultaten van - de paradoxen swingen de pan uit in deze zin - mijn eigen, persoonlijke, subjectieve, empirische vergelijking!
Tegenwoordig - als in, vooral het laatste decennium - worden we overspoeld met allerlei remakes van min of meer klassiekers.
Jason Bourne
Neem nu als eerste, de welbekende reeks "The Bourne Identity/Supremacy/Ultimatum" en nog een vierde deel dat in 2010 te zien zal zijn.
Ik moet zeggen, ik hou van deze reeks. In tegenstelling tot de meeste andere veeldelers, blijft deze reeks gelijkwaardig sterk, naar mijn mening.
Nu wist ik wel dat de reeks een remake is van een gelijknamige oude TV-film met Richard Chamberlain, die op zich al een verfilming was van een spionagethriller van Robert Ludlum. Met het boek kan ik geen van de films vergelijken omdat ik ze niet heb gelezen, maar hier doet dat er weinig toe, denk ik.
Nu heb ik de hand kunnen leggen aan de originele verfilming, jaja, met Richard Chamberlain... en ik heb deze film dus rechtstreeks kunnen vergelijken met de mij overbekende moderne reeks.
En ja, dat wat ik al vermoedde is toch wel van toepassing.
De nieuwe filmreeks is een actiereeks. Bourne is een superfiguur die razendsnel analytisch denkt �n handelt, en daarbij ook nog eens feilloos en nauwkeurig tewerk gaat, ookal gaat het over het schieten met een .38 Colt revolver over een afstand van 50 � 100 meter.
Tegenwoordig kraait daar geen haan meer naar... maar laten we eerlijk zijn... dat was nog nooit het geval.
Aan de andere kant hebben we de versie van 1988. Voor mij - oude sok - lijkt dat nog erg nieuw. Da's de overgang van de jaren tachtig naar negentig... al besef ik best dat er hier genoeg mensen zijn die toen nog niet eens leefden.
Maar zelfs tussen deze voor mij relatief recente film en zijn nazaten zijn er grote verschillen te bespeuren.
Richard Chamberlain's Bourne is een heel andere. Een rustige, warme man die zomaar even je vader zou kunnen zijn. Chamberlain was toen tenslotte al 54!
Daartegenover staat de jonge Matt Damon, die goed gekozen is voor de nieuwe generatie van films.
Waarom? Wel, dat wat ik vermoedde is wel degelijk waar, naar mijn mening.
De oude film moest het hebben van de uitwerking van de personages, het samenspel van de personages, het mysterie en de geloofwaardige dialogen.
In de nieuwe films staat de actie veel meer op de voorgrond. Bourne is niet langer de zorgzame oudere man, maar een jonge en dynamische snaak.
De oorspronkelijke verhaallijn zit ook een goed deel ingewikkelder in elkaar. Het is niet zo simpel en vriend en vijand zijn veel waziger.
Nu, dat betekent niet dat de nieuwe films "minder goed" zijn, maar het vooroordeel dat ik in me meedraag blijkt toch wel te kloppen.
Actie versus verhaallijn.
Musketiers
Ik ben een grote liefhebber van de musketierfilms van 1973 en 1974, toevalligerwijs ook met Richard Chamberlain als de priester/musketier Aramis. Gek... mij valt nu pas op dat Rick daar wel een airtje van heeft. In "Thornbirds" speelt hij ook al een man van de clerus.
Die films hadden een cast waar je tegenwoordig enkel nog van kan dromen.
Deze dames en heren acteurs zou je allemaal moeten kennen, ook als je in de 70ers nog niet op deze planeet ronddartelde:
Oliver Reed als Athos, Raquel Welch als Constance de Bonacieux, Richard Chamberlain als Aramis, Michael York als D'Artagnan, Christopher Lee als Rochefort, Geraldine Chaplin als de Franse koningin Anna van Oostenrijk, Jean-Pierre Cassel als Lodewijk de XIIIde (vader van Vincent Cassel en dus schoonpapa van Monica Belucci), Faye Dunaway als Lady de Winter (even sympathiek als een beruchte de Winter uit de hedendaagse Vlaamse politiek) en Charlton Heston als kardinaal Richelieu.
Richard Lester slaagde erin het onderste uit de toenmalige actiekan te halen en met een kwinkslag en wat potsen veranderde hij het meesterlijke romanwerk "Les trois mousquetaires" in een wervelend spectakel met knipogen alom.
Nu is "Les Trois Mousquetaires" een ab-so-lu-te aanrader... als je de ongeknipte versie leest. Dit boek bewijst onze eigen Hendrik Conscience dat een romantische schrijfstijl niet het vochtigheidsgehalte hoeft te hebben van Calama in de Atacamawoestijn in Chili. Het boek leest als een trein - jaja, klasse "Thalys" - en de film doet er nog een schepje bovenop.
Het boek zelf beschrijft in de eerste helft hoe D'Artagnan de edelstenen van de koningin terughaalt van de hertog van Buckingham. Daarna draait alles meer over het beleg van La Rochelle en de persoonlijke problemen van de held D'Artagnan. Uiteraard ontbreekt op het einde de voor de romantiek (als literatuurstroming, niet in de zin van liefdesromannetjes) o zo noodzakelijke pathos niet.
"The Three Musketeers" van 1973 behandelt het deel van de diamanten en eindigt met de opname van de jonge Gascongner in de rangen van de musketiers.
Een jaartje later zien we dezelfde cast al weer met "The Four Musketeers", en de tweede helft van de lijvige roman wordt aangevat.
Als ik me een scene van de twee films levendig moet voorstellen, dan springt meteen de ontbijtscene tijdens het beleg van La Rochelle in herinnering. Prachtige cinema, zonder enige twijfel! Humor, actie, heerlijke mimiek, mooi gevormde karakters... en een C3PO avant la lettre erachteraan.
In 1993 haalde een zekere Stephen Herek het in zijn rare hoofd om te denken "dat kan ik beter".
Hij sloeg een cast aan de haak die op het eerste gezicht indrukwekkend is...
Charles Sheen als Aramis, Kiefer Sutherland als Athos en Tim Curry als kardinaal Richelieu.
Wel, als je Tim Curry niet kent, verbaast het me nog niet zo zeer, maar zelfs voor de jongeren onder ons denk ik dat cast van de films van 73/74
toch indrukwekkender is... althans... dat hoop ik toch.
Terwijl Sheen en Sutherland zich - uiteraard - uitstekend van hun taak kwijten, treedt de stroom behoorlijk uit zijn oevers.
Waar in de originele versie de humor een belangrijke factor was, maakt in de nieuwere versie de slapstick meer zijn intrede, met matig resultaat tot gevolg.
Ook de actie is veel buitensporiger en ontneemt aan het hele verhaal de focus en de fijnheid.
Mijn conclusie is dus ook hier:
- origineel: meer verhaal en spitsvondigheid
- remake: kleffer en veel actiegerichter.
Battlestar Galactica
Wat genoot ik vroeger toch van Richard Hatch als Apollo en Dirk Benedict als Starbuck. De humor, de lichte verhaallijnen, de grappige kwinkslagen...
Het was een reeks waar ik wel eens voor thuis durfde blijven... en DAT wil wat zeggen!
Maar dan hebben we de nieuwe reeks. De makers weigeren te spreken over een "remake". Ze noemen het eerder een "volledig nieuw begin", wat ik best kan begrijpen.
Het enige wat er NIET beter is in de nieuwe reeks, is de humor.
De effecten en actiescenes zijn van veel hogere kwaliteit, wat vanzelfsprekend is, gezien de huidige middelen.
Maar ook de acteerprestaties, de verhaallijn, de logica, de sfeer... alles zit gewoonweg veel logischer en strakker in elkaar.
Er zijn zaken die ik me altijd afvroeg in de oude reeks, die hier gewoonweg niet aan bod komen vanwege de onlogica die eraan vast hangt.
Neem nu volgende voorbeelden:
- Waarom helpt een mens om de mensheid uit te roeien? Waarom denkt hij dat het een goed idee is om als absoluut enige mens over te blijven?
- Waarom stappen robots als piloten in een ruimteschip? Een robot wordt bestuurd door een computer. Als die robot dan nog een ruimteschip moet besturen, dan is dat toch een overbodige stap?
- Waarom zijn de vluchtelingen zo vrolijk? Ze zijn net de overlevenden van een gigantische genocide. Van miljarden mensen zijn er nog 50.000 over, die de tijd van hun leven meemaken?
Okay... het kan een verwerkingsproces zijn, maar zo komt het helemaal niet over. Het is in de oude reeks nergens merkbaar dat de cylons nog angst en verderf zaaien. Het schrikniveau stijgt nooit boven "oh nee... Cylons..." uit. In de nieuwe reeks VOEL je de angst en radeloosheid.
- Als de vluchtelingen de laatsten zijn van hun ras... waarom ontmoeten ze dan constant andere mensen op allerlei planeten? En... waarom evacueren ze die mensen niet? ALS die mensen sterk genoeg zijn om zich tegen de cylons te verdedigen, dan kan de vloot toch beter daar blijven, niet? Zo niet... dan kan je die stakkers toch niet aan hun lot overlaten?
In de nieuwe reeks zijn al die dingen weggewerkt. Het is een sluitend en kloppend geheel.
Conclusie: de nieuwe versie is op heel de lijn beter, �n... vreemd genoeg... net MINDER actie, en MEER ruimte voor diepgaande verhaallijnen en uitgekiende karakteruitdieping.
Dat neemt natuurlijk niet weg dat de originele reeks ook best wel leuk blijft!
Ocean's Eleven
Danny Ocean schaart een reeks specialisten en tegelijk ook topacteurs om zich heen om wat casinootjes te beroven in Las Vegas.
Het nieuwe team blijft evenwel wat bescheidener, want ze beperken zich tot "slechts" drie casino's, terwijl de hardere oorspronkelijke vrolijke bende er niet minder dan vijf voor zijn rekening nam.
Hier zien we een bijzonder verschil. De nieuwe versie maakt gebruik van high tech. Ze trachten de hele coup af te steken zonder te veel geweld. De oude crew draaide zijn hand niet om voor wat rondvliegend lood.
En hier zien we ook het verschil in focus van beide films. De roof in de nieuwe is veel gesofisticeerder, veel gedetailleerder uitgewerkt, terwijl de oude film harder en meer op actie lijkt te spelen als je ze beschrijft. Waar het eerste deel van de film de spijker met koppen slaat, is het tweede toch niet zo juist. Hoewel in de versie van 1960 meer geweld werd gebruikt, bevat de versie van 2001 meer actie. Dit komt doordat de verdeling van tijd tussen voorbereiding en de daadwerkelijke roof helemaal anders ligt. In de nieuwe versie is dat ongeveer een derde voorbereiding en twee derde roof. Bij de oude versie met "The Rat Pack" is dat eerder omgekeerd. Of nog beter: een derde voorstelling van de personages en karakteruitdieping, een derde voorbereiding en de rest is de roof zelf. Hier ligt dus veel meer de klemtoon op de waarommen dan op de hoes.
Het grootste verschil is wel het einde, maar d�t verklap ik niet. Bekijk de oude film maar, het is een heel verschil.
The Count of Monte Christo
Hier zijn er meerdere verfilmingen die de moeite zijn om te bespreken. Eerst en vooral de verfilming met - puur toeval - Richard Chamberlain en ten tweede de ongelofelijk sterke versie met Gerard Depardieu.
Aan de andere kant hebben we de "recentste" versie van begin van deze eeuw met James Caviezel, Guy Pearce, Richard Harris en Luis Guzm�n.
De nieuwste versie is een best wel geslaagde mantel-en-degenfilm waar ik wel zeker van houd.
Daartegenover staat dat dit verhaal geschreven is door - jaja, weeral hij - Alexandre Dumas. En ja, we gaan hem nog eens zien in een vergelijking!
Dumas - hebben jullie intussen vernomen - was een romanticus qua stroming. Hij schreef dus met "de twee Patten": pathos en patriotisme.
Ook Monte Cristo was niet anders. Het gaat allemaal over Napoleon in ballingschap, en de uitwerking daarvan op de mens die daar ver vanaf hoort te staan.
De protagonist Edmond Dantes wordt valselijk beschuldigd van Bonapartisme en opgesloten in een niet al te gezellig gevangenisje, ergens buiten de kust, met stromend water van de aard die je niet wil. Al dit komt ruim aan bod in de twee eerst vermelde verfilmingen. Vooral die met Depardieu gaat hier dieper op in, omdat de gevangenistijd Dantes tekent en hem tot een verbitterd, wraakzuchtig man maakt.
In de nieuwere versie lijkt het veeleer op "goh... dat vond ik niet erg leuk. Neem het me niet kwalijk, maar ik ga JOU ook een loer draaien!"
Wat er dan volgt is een minutieuze opbouw van allerlei intriges door Dantes, die van een medegevangene de vindplaats van een warempele schat te horen krijgt, en die het hem mogelijk maakt om terug te keren als "de graaf van Monte Cristo". Die Monte Cristo - leren we in het verhaal - is niet meer dan een lelijke kale rots waar Dantes de schat heeft gevonden, maar niemand durft in de film toe te geven dat ze nog nooit gehoord hebben van "Monte Cristo". Dat en hebzucht van de plaatselijke bourgeoisie en adel maken van Dantes een geliefd man, die zijn wraak prachtig kan voorbereiden en zijn antagonist ru�neert en in de waanzin drijft.
In de nieuwe versie valt dat allemaal een stukje weg. Er is meer focus op "jij prikt mij, ik steek jou". En het geheel wordt veleer in beeld gezet als een wervelende actiefilm dan als een verhaal rond het intrigerend psychologisch meesterplan dat we kennen van het boek.
Kortom, ook hier geldt dat de modernere versie meer actie biedt, tegenover de oudere, veel psychologischere versies met diepgaandere uitdieping van de personages.
Man in the Iron Mask
Hier zijn er twee verfilmingen die me bijgebleven zijn.
De ene is een verfilming met... je raadt het nooit ofte nimmer... Richard Chamberlain. En nee, ik ben niet per se een liefhebber van deze man, maar hij wist zijn films toch wel steeds goed te kiezen! Zo speelde hij ook meesterlijk de hoofdrol in Shōgun... al wordt dat hier niet besproken omdat het geen remake was.
De nieuwere versie draait vooral rond Leonardo de cabrio... heu... Di Caprio.
Deze versie heeft op zich wel een veel sterkere cast, moet ik zeggen. Qua grote namen kent de Chamberlainversie enkel nog Sir Iam Holm. In de versie met Leootje zien we bovendien ook nog Jeremy Irons als Aramis, John Malkovich als Athos, G�rard Depardieu als Porthos en Gabriel Byrne als D'Artagnan.
Wat valt meteen op? Wel, Porthos, Aramis en Athos komen niet voor in de versie met Chamberlain! Waarom? Ik zou het niet weten.
Dumas - jaja, Alexandre, wederom - heeft dit verhaal geschreven als afsluiter van de Musketiercyclus en wel d�gelijk met de vier musketiers samen!
En toch... hier houdt het wel op met de positievere vergelijkingen voor het nieuwe werk.
De intrige, de uitdieping van de personages en de voorbereidingen voor de uitwisseling tussen de tweelingsboers zit beter in elkaar in de oudere versie.
Dat neemt niet weg dat de nieuwe verfilming ook een goede film is. Vooral Leonardo bewijst hier zijn werkelijke acteertalent en bewijst - een hele tijd na Basketball Diaries en What's Eating Gilbert Grape weeral eens - dat hij wel degelijk een sterke vertolker is.
Helaas is het vooral hij die deze film moet recht houden. Hij slaagt hier wonderbaarlijk goed in, maar toch verkies ik persoonlijk een film die in zijn geheel werkt.
Al bij al verkies ik dus de Chamberlainversie, ondanks het feit dat er daar blijkbaar drie musketiers ontbreken die er wel hadden moeten zijn. Misschien hebben ze de bus gemist, of zo.
Qua actiegehalte valt hier wel wat op. In de oude film was er niet te veel geweld te zien, maar ook de nieuwe heeft niet veel meer forus op dit aspect gelegd.
Conclusie: n�t iets meer geweld �n meer accuraatheid t.o.v. het verhaal, maar n�t iets minder karakteruitdieping voor de nieuwere versie.
Algemene conclusie
Ik weet niet of het werkelijk zo is, of dat de filmstudio's het ons willen doen geloven, maar actie wordt inderdaad meer en meer het kernpunt van de hedendaagse film, als je het mij vraagt.
Dat brengt ons tot de grote hamvraag: is het werkelijk de mening van de kijker die wordt weerspiegeld? Of is dat wat de media voor ons beslissen?
Ik hoop het tweede, maar vrees een beetje dat het eerste toch klopt.