De mogelijkheid bestaat dat er spoilers zullen staan in deze recensie, je moet het me vergeven en niet verder lezen als je er aanstoot aan zou nemen 
Nu goed, laten we tegen de gewoonte in maar ineens met de deur in huis vallen: De eerste vijf albums van XIII zijn een van de beste reeksen die ooit in België zijn verschenen, die ze ook veel de noemer cultstrip meegeven. De eerste dertien albums zijn echt wel goed en de albums veertien tot zestien zijn om te janken. Zo, een korte samenvatting van wat ik je het volgende A4tje duidelijk ga maken.
Het plot van de reeks is de meeste mensen waarschijnlijk wel bekend: op een dag spoelt een drenkeling aan. Twee oude mensen vinden hem, de man is gewond door een schot in het hoofd en draagt een tatoeage onder zijn sleutelbeen, de tatoeage bestaat uit een Romeinse cijfer XIII. Het schot in zijn hoofd heeft als gevolg dat hij aan geheugenverlies lijdt. Hij beschikt echter nog wel over al zijn reflexen en instincten, en gaat op zoek naar zijn identiteit. Al vrij snel blijkt dat hij de moordenaar van de president zou zijn.
Wat volgt in de eerste vijf albums is een schitterend kat en muis spel op de hoogste regionen van de politieke top. 'Zwarte Vrijdag', het eerste album vind je met recht en rede veel bovenaan terug in 'beste strip top-10'.
Het verhaal loopt heel vlot en leest ook als een trein. De gebeurtenissen volgen elkaar zo snel op dat het nooit verveelt. Wel moet je er je hoofd goed bij houden om aan alle namen en identiteiten van onze XIII uit te kunnen. Maar al bij al verandert hij in de eerste zes albums maar een keer van identiteit.
De albums die achter die eerste zes komen gaan deels over hoe XIII zijn geheugen terug wil vinden en de zoektocht naar de beruchte nummer I, de leider achter het complot van de moord op de president en waar dus ook XIII deel van uit maakt.
Het bevat ook een aantal van de schilderachtigste figuren uit de stripwereld (ik ben grote fan van de 'Padre loco')
Deze dertien albums sluiten af met het schitterende 'het vonnis' (nr.12) en met een lijvig, 112 pagina's tellend boek XIII - het onderzoek (nr.13). Het boek van het onderzoek handelt nog een paar vragen af die niet duidelijk waren, maar die ook niet echt opheldering nodig hadden om het verhaal te laten begrijpen. Zo zit er een stuk tussen over Steve Rowland, hoe Jones generaal Carrington leert kennen, wie Alan Smith nu werkelijk was etc etc... Ook zijn bijna alle personages, hoe klein en onbelangrijk ook, er in verwerkt met een achtergrond en wat uitleg over hun leven. De ene uitleg is uiteraard al wat langer dan de andere. Knap album en vooral een leuk naslagwerk als je de albums nog eens opnieuw wil lezen.
Al bij al verandert XIII in de eerste dertien albums twee keer echt van identiteit, de rest zijn schuilnamen en verandert zijn achternaam, maar in wezen blijft hij dezelfde persoon.
Na het vonnis, en met het afsluitende XIII- het onderzoek, had het gedaan moeten zijn. Alle verhaallijnen waren afgehandeld. Een aantal belangrijke personages hebben het leven gelaten. De finale stak goed in elkaar. Het enige wat nog beter was geweest is dat het bootje waar Carrington, Amos en Jones mee vluchten de lucht was ingegaan. Had Van Hamme (ook bekend van Thorgal, Largo Winch, Lady S., de Chninkel,...) dat gedaan en XIII zou de strip analen zijn ingegaan als een oerdegelijke reeks die maar weinig betere kent.
Maar nee, het heeft niet mogen zijn. Van Hamme en Vance vonden het nodig om er een nieuw, potsierlijk, vervolg aan te breiden. Onze Jason Mac Lane (zo heet onze XIII op het einde van album 13) had gewoon mee in dat bootje moeten stappen en mee moeten vluchten.
Het vervolg (albums 14-16) zijn echt niet goed. XIII krijgt een nieuwe identiteit aangemeten die voor geen meter klopt met het verhaal ervoor. En een dood personage (die moeten dood blijven!) komt als bij donderslag weer opdagen op de meest bizarre plaatsen. Een schamele en voorspelbare mensenjacht op XIII voor album 14 en een liefdesverhaaltje tussen zijn moordenares en onze XIII voor nummer 15 maakt het alleen maar erger. Ik snap niet hoe Van Hamme dit heeft kunnen doen. Sleutelt hij ongeveer 15 jaar aan de eerste 13 albums, creëert een schitterende sfeer en een prachtig verhaal en dan breekt hij het in 1 album compleet af en boort hij het met de twee die er achter komen verder de grond in. Maar ja, ik heb gelezen dan Van Hamme met de reeks ging stoppen, hopelijk breidt hij er ene mooi einde aan.
De tekeningen dan maar. Vance tekent XIII en je moet toe geven: de reeks is inderdaad wel gediend van zijn stijl. Hij tekent niet fenomenaal knap maar wel goed voor een actiereeks. Het enige punt van kritiek dat ik op hem heb is dat heel veel gezichten op elkaar lijken. In die mate dat je soms koppen hebt die zo hard op het hoofdpersonage lijken dat je denkt dat hij het werkelijk is, maar dat de man uiteindelijk een onbelangrijk nevenfiguur blijkt te zijn.
Vance ontvangt binnenkort ook de Bronzen Adhemar voor zijn gehele oeuvre. Ik denk dat zoiets wel genoeg zegt.
Maar goed, ik ga eens afsluiten. Het is dus echt een schitterende reeks tot album dertien. Als je ze leest is het de moeite om er het hoofd bij te houden en af en toe eens af te lopen wie dertien nu weer was en hoe hij aan die naam is gekomen. Maar in wezen veradert hij in de hele reeks maar twee keer van werkelijke identiteit. Laat je dus niet misleiden door schuilnamen als Ross Tanner en Kelly 'el cascador' Brain.
Lees de albums na album 13 niet, ze doen alleen afbreuk aan de rest en voegen bijna niets extra toe aan het verhaal.
Ah, en kan iemand me zeggen waarom mensen met een kogelvrij vest altijd flauw vallen als er op hen wordt geschoten? Ik bedoel maar: zo'n vest heeft toch geen nut als je flauw valt en je vijand je zo een kogel door de kop kan schieten. Dit maar om te zeggen dat ik een hekel heb aan 'schijndoden' die de volgende plaat al terug recht staan.
Scenarist: Van Hamme
Tekenaar: Vance
Uitgeverij: Dargaud
Zie hier op mandragon de uitleg van 'wie is XIII?'