Boeken kunnen klassiekers worden, maar hoe komt het dat een boek van de ene op de andere week in de herinnering van de mensen kan blijven steken? Soms komt het doordat het boek een aanklacht is op het leven, of hoe we nu bezig zijn en de controverse die er wellicht om geweest is (vb:1984). Misschien omdat ze totaal ongezien zijn in hun genre en omdat ze zoveel extra toevoegen aan wat het vroeger was (vb: LOTR). Of door een efficiënte mediahype (vb: De Da Vinci Code)? Sommige gewoon omdat ze veel aanhangers hebben ( vb: de Bijbel? Iemand?). En je hebt zo van die boeken waar iedereen wel eens heeft van gehoord, maar die niemand ooit heeft uitgelezen (vb: Ulysses). Maar sommige boeken worden klassiekers omdat ze gewoon goed zijn en prachtig zijn geschreven, en laten we daar ophouden met deze korte uiteenzetting, want hier leg je de vinger op de goede plek. De Naam van De Roos van Umberto Eco is een klassieker geworden omdat hij simpelweg zo goed is (en omdat het ongetwijfeld een literair hoogstandje is dat voor allerlei literaire analisten een natte droom is, maar ik ben geen literair analist, ik zou het dus niet weten).
Goed, De naam van de Roos dus. Ook zo een van de boeken die iedereen wel kent, maar die nog te weinig mensen hebben gelezen. Het is moeilijk om het te bespreken, maar ik zal een gooi naar het juiste wagen.
Het eerste wat op valt aan De Naam van de Roos is de zinsbouw, soms ingewikkeld, met bijzinnen die nog eens bijzinnen bevatten die dan weer gaan over bijzinnen in bijzinnen in de vorige regel. Dat leest in het begin enorm lastig maar naarmate het boek vordert gaat het vlotter en vlotter. De eerste honderd pagina’s van het boek zijn inleiding, de personages worden uitgezet en de setting wordt vast gelegd. Deze eerste honderd pagina’s waren lastig om te lezen en veel mensen zullen misschien het boek op dat punt opzij willen leggen, het komt inderdaad traag op gang. Maar je moet het boek niet opzij leggen. Want na die honderd pagina’s loont het de moeite.
Het tweede dat je op valt als je al wat langer aan het lezen bent zijn de beschrijvingen van wat er gebeurt, wat er te zien is. Soms kan het er een beetje over gaan: acht pagina’s beschrijving van een portaal (ook wel deurstijl genoemd) of een discussie van pakweg twintig pagina’s over het feit of Jezus arm of rijk was, het is me wat… Maar later begin je die beschrijvingen en ellenlange discussies meer en meer te appreciëren; ze geven ruimschoots de tijd om de karakters uit te diepen, ze dienen om je bekend te maken met nieuwe karakters en ze dompelen je volledig onder in het boek. (en zo kom je ook nog eens wat te weten over de geschiedenis rond de tijd 1300). Eens je bezig bent en Eco steekt af met een of andere lang uitgesponnen scène, dan blijf je gewoon lezen. Bijvoorbeeld de scène met de inquisitie: in één woord schitterend!
Maar goed, het verhaal, waar draait het verhaal rond? William, een geleerde monnik reist samen met zijn leerling Adson naar een abdij, ergens in Italië. In opdracht om als bemiddelaar op te treden tussen twee strekkingen in het christelijke geloof, grofweg gezegd: dat van de keizer en dat van de paus. Daar aan gekomen verneemt hij dat er een moord is gepleegd in het huis van God, hij krijgt van de prestigieuze abt ook nog eens de taak om de moord op te lossen voordat de delegaties zijn aangekomen (William heeft inderdaad een reputatie die hem vooruit is gesneld). Tijdens zijn zeven halucinante dagen op de abdij gebeuren er nog meer geheimzinnige dingen.
In een notendop, want mijn korte samenvatting doet uiteraard geen goed aan het verhaal zelf.
Het is dan ook moeilijk om De Naam van de Roos te omschrijven, ergens is het een stevige misdaadroman, maar langs de andere kant is het een waarheidsgetrouwe beschrijving van het leven zeven dagen lang, want het boek bestrijkt met zijn 527 pagina zeven dagen, op de abdij.
Het verhaal is geschreven door de ogen van Adson, de leerling van William terwijl hij de gezegende leeftijd al heeft bereikt. Hij weet dus al wat er gaat gebeuren in zijn verhaal en af en toe laat hij wat vallen van de toekomst, iets dat ik zelf minder graag heb (waarom wil je nu weten wat er tien of zelfs dertig pagina’s verder gaat gebeuren)? Maar voor de rest is dit standpunt heel goed gekozen omdat je echt het gevoel krijgt dat het verhaal aan je wordt vertelt. Je maakt het niet mee, het wordt aan je mee gedeeld. Wat het gevoel van onderdompeling in het verhaal om een of andere reden alleen maar groter maakt.
Laat ik wel eerlijk zijn: als je het niet hebt begrepen op dikke boeken, moeilijke zinsbouw, ellenlange beschrijvingen, of het leven op en rond een abdij dan is dit geen boek voor jou. Verwacht hier geen heroïsme, maar geleerde discussies over bijvoorbeeld de ‘waarheid’ of de kwestie ‘oorzaak-gevolg’. Maar het is een schitterend boek voor de mensen die zoiets wel kunnen appreciëren of gewoon een klassieker willen lezen die het verdient om deze titel te dragen.
Nog een puntje: in mijn boek zat een (uit de bibliotheek van mijn vader ontvreemd) kaartje met de namen van de belangrijkste personages en hun functie in de abdij met daar onder ook de tijdsindeling uitgetypt, want Eco schrijft het boek in dagen en gebruikt de katholieke onderverdeling van tijden (de metten, de vespers, de completen, de noon, etc…). Die tijdsindeling staat ook in het begin van het boek, maar is altijd handig om vlot bij de hand te hebben.
Het laatste dat ik zeg is het volgende: in het begin van het boek staat een stuk over hoe Umberto Eco ertoe is gekomen het boek te schrijven, waar hij zijn inspiratie heeft gehaald; lees dat stuk niet op het begin, de namen zeggen je toch nog niets en het is zoveel leuker om het op het einde te lezen zodat je tenminste helemaal mee bent met wat hij zegt. Dat stuk is overigens ook totaal niet van belang om het boek te snappen en heeft er ook niets mee te maken.
Voor de mensen die niet graag boeken lezen: het boek is ook verfilmd (ergens in de jaren ’70), of de film goed is kan ik niet zeggen want ik heb hem nog niet gezien.
Maar goed, ik ging afsluiten,…
Titel: De Naam van de Roos
Schrijver: Umberto Eco
Uitgeverij: Uitgevrij Bert Bakker
ISBN: 90 6019 994 4