Het is niet gemakkelijk om op internet informatie te vinden over Raphael Aloysius Lafferty en zijn boeken: hij wordt kennelijk niet veel meer gelezen. Toch won hij een World Fantasy Lifetime Achievement Award, en in 2002 de Cordwainer Smith Foundation's Rediscovery Award (een prijs voor SF/fantasy-schrijvers wiens boeken 'out of print' zijn). Volgens Eric Walker van greatsfandf.com (die mij op het spoor van Dunsany, Peake en Crowley heeft gebracht en dus lof verdient) is hij een genie.
Wie iets over Lafferty zegt, zegt echter altijd dit: dat zijn verhalen totaal bizar zijn. Hoe waar.
The Reefs of Earth (1968)
Op het eerste gezicht gaat The Reefs of Earth over twee families van buitenaardse wezens, de familie van Frank Dulanty en de familie van Henry Dulanty, die zijn uitgezonden naar Aarde om daar de boel eens te verkennen - en vooral om kinderen voort te brengen die immuun zijn tegen de 'Earth Sickness'. Die kinderen lijken dat inderdaad te zijn, en al vrij snel in het boek bedenken deze het plan om iedereen op Aarde uit te moorden. Iedereen? Ja, iedereen.
Nu hebben deze aliens een hele speciale versvorm, namelijk het Bagarthach vers. (Voor zover ik kon nagaan betekent "Bagarthach" iets als "gevaarlijk" in het Iers.) Dit zijn vier-regelige, nogal morbide versjes, die werkelijkheid worden als ze goed genoeg zijn. Een voorbeeld:
The engine spattered him like tar,
And broke his bones and burst his belly.
We gathered Jimmy in a jar.
Hey, pass the Silly Jimmy Jelly!
Dat dit hun belangrijkste kunstvorm is zegt misschien ook al iets over de buitenaardse wezens zelf.
De titels van de hoofdstukken zijn zo gekozen dat de inhoudsopgave ook een soort Bagarthach vers vormt:
1. To Slay the Folks and Cleanse the Land
2. And Leave the World a Reeking Roastie
3. High Purpose of the Galland Band
4. And Six Were Kids, and One a Ghostie.
5. A Child's a Monster Still Uncurled
6. The World's a Trap, and None Can Quit It-
7. The "Strife Dulanty" With the World
8. Was Mostly That They Didn't Fit It.
9. No Setting For the Gallant Brood
10. In Sacred Groves of Yew or Lindens
11. They Found a Hold More Near Their Blood
12. A Mountainful of Murdered Indians
13. In Brazen Clash of Helm and Greave
14. Fit Subject for Heroic Chantey
15. The Battle Joined That Could But Leave
16. Or Altered World or Dead Dulanty.
(Neil Gaiman claimt dat hij meteen blij wordt telkens wanneer hij deze inhoudsopgave leest. Dat zegt ook iets over Neil Gaiman, denk ik.) Goed, laat ik dan meteen twee stukken tekst uit het boek citeren om een idee te geven van de stijl. Eerst het begin van het eerste hoofdstuk, waarin de Aarde kort wordt beschreven:
Nowhere in all the worlds was there a more fearless family than the Dulantys. And the Dulanty children had such towering intrepidity as to leave even their elders gasping.
Then what was it on this one world - the one on which the children themselves happened to be born-that so scared them?
Listen, people, creatures, devices, entities, it was the meanest world in all the universes! It'd have spooked you too.
En dan nog twee fargmentes uit hoofdstuk dertien, wanneer Henry Dulanty bij een of andere gast in zijn bizar uitgeruste auto is gaan zitten om aan een politie-omsingeling te ontkomen:
"This car is steel-looped and cross-looped. It can roll over and come up stil running wide open. It has armored body, shot-proof glass, sefl-sealing tires, astatic cigarette trays, flame-retarding neoprene-sealed gas tank, auxiliary boosters, all-bands radio, and a telephone - with unlisted number."
"Have you considered a gyroscopic stabilizer to put it on automatic pilot if you black out? Or a bank-angle analyzer to permit it to take turns on automatic?" Henry asked, very much interested.
"Consired it? Man, I've got it," the young man said.
[...]
They went through a roadblock at high speed. The young man had been right. That chrome slicer on front would kindle any block. They were shot at from both front and back with some high-powered stuff. It did have shot-proof glass, and not only to turn little pop-pistol shot as the dealers will show you sometimes. It did have a self-sealing tank with flame-retarding neoprene sheath. It had better have!
Lafferty leest als een waanzinnige achtbaantrip, zoveel is zeker.
Even terug naar het verhaal. Wat ik daar eerder over zei geeft je misschien het idee dat je de avonturen van een paar kinderen gaat volgen terwijl ze allerlei mensen dood maken. In zekere zin is dat waar; maar eigenlijk ook weer niet. Al snel ontwikkelde ik de theorie dat het boek de fantasie beschrijft van een aantal gewone mensenkinderen. Maar dat lijkt toch ook niet het geval te zijn. Veel meer zal ik niet vertellen, maar dit is zeker: ik heb geen idee wat in het boek wel en niet het geval is. Zelfs de verteller lijkt op sommige momenten een alien, op andere momenten weer een aardling te zijn. Niets wordt helder in deze gestructureerde waanzin.
Heeft het boek een diepere betekenis? Ja, ook dat, maar het probleem is dat het te veel diepere betekenissen lijkt te hebben, die allemaal over elkaar heen buitelen. Het gaat over goed en kwaad, maar wie goed is en wie kwaad? Wie moet welk aspect van de mensheid vertegenwoordigen? (Of waarom de zeer katholieke Lafferty de bloedhonden in het boek naar de evangelisten heeft genoemd?)
Conclusie
The Reefs of Earth is een heel boeiend boek. Het is ook een heel gestoord boek. Of het goed is, of het diep is, dat weet ik nog niet. Ik weet ook niet of ik het ooit zal weten. Maar ik ga wel nog een keer een Lafferty-boek lezen!