Fantasy Masterworks
Fantasy Masterworks is een serie van fantasy klassiekers uit (voor zover ik gezien heb) de vorige eeuw. Een lijst met alle titels kan je hier vinden; deze site heeft reviews van (bijna) alle delen.
Dit is een review van deel 45, Ken Grimwoods Replay. Delen 18, 26, 7 en 9 heb ik al besproken op deze site.
Ken Grimwood
Ken Grimwood was een amerikaanse auteur die leefde van 1944 tot 2003. Hij schreef onder andere Breakthrough (1976), Two Plus Two (1980), Replay (1987) en Into the Deep (1995). Voor zover ik dat online kan bevestigen is Replay zijn meest geliefde boek.
Replay
Replay is een roman van ongeveer 270 pagina's, die gewoon in zijn geheel is opgenomen in dit boek.
Recensie
Ik zou Replay zelf eerder als science fiction dan als fantasy classificeren. Niet omdat er robots of aliens in voorkomen, want die komen er niet in voor; en ook niet omdat de vreemde gebeurtenissen uit het boek uiteindelijk een logische, wetenschappelijke verklaring krijgen, want dat krijgen ze niet. Toch voelt Replay aan als SF, omdat het een ideeënboek is, een soort boek dat je in de SF veel tegenkomt: een boek waar het centrale element het uitwerken van een interessant idee is, terwijl de karakters wat meer op de achtergrond staan. Grimwood deed me soms een beetje aan Asimov denken: het idee is goed, de uitwerking boeiend, maar de karakters overtuigen niet echt en zijn snel weer vergeten. Precies hierom oordeel ik over Replay hetzelfde als over veel boeken van Asimov: leuk, maar niet echt goed.
Het verhaal draait om Jeff Winston, die op zijn drieënveertigste plotseling sterft aan een hartaanval. Vervolgens wordt hij wakker, en is dan weer achttien. Alles is hetzelfde, behalve dat hij zich alles nog herinnert van zijn vorige leven. Wanneer hij over zijn desoriëntatie heen is bedenkt Jeff dat hij met zijn kennis van de toekomst heel veel geld kan verdienen, en dat plan brengt hij dan ook ten uitvoer: hij wordt zeer rijk, trouwt een sjieke dame, krijgt een dochter, en - sterft op zijn drieënveertigste opnieuw aan een hartaanval, en wordt opnieuw wakker als achttienjarige. Het boek is dan pas net begonnen.
Dit idee, dat later ook gebruikt is in de film Groundhog Day, is uiteraard interessant: wanneer je steeds de kans krijgt om je leven opnieuw te leven, wat zou je dan doen? Grimwood werkt dit idee goed uit. Hij neemt Jeff en de lezer mee door een aantal verschillende 'replays', waarin allerlei aspecten van het leven aan bod komen, alsmede Jeffs groeiende wanhoop dat alles wat hij bereikt ongedaan wordt gemaakt zodra hij weer sterft. Juist wanneer je, halverwege het boek, het idee krijgt dat je nu wel alle kanten van het probleem hebt gezien, wordt er een nieuw ingrediënt aan het mengsel toegevoegd dat ervoor zorgt dat het verhaal fris verder kan gaan en blijft boeien. Laat ik dat voorop stellen: Grimwood is goed genoeg om de lezer alle 270 pagina's te blijven boeien met zijn verhaal.
Maar toch overtuigd het niet echt. De karakters zijn niet interessant genoeg, krijgen nooit echt diepgang. Bovendien heb je niet het idee dat het Grimwood gelukt is zich echt in te beelden wat de ervaring van al deze replays met iemand zou doen: Jeff wordt er bijvoorbeeld niet echt wijzer op, en reageert ook tijdens zijn zoveelste replay op manieren waarvan de lezer denkt dat hij ondertussen toch beter zou moeten weten.
Daarnaast heeft Grimwood iets niet begrepen dat mij, persoonlijk, een van de meest essentiële waarden over fictie lijkt: dat de kracht van fictie ligt in het feit dat de boodschap ervan nooit geheel expliciet wordt, nooit helemaal aan de oppervlakte komt, altijd enigszins ambigu en op verschillende manieren te interpreteren is. Een auteur die duidelijk laat doorschemeren wat hij wil zeggen, moraliseert, en loopt daardoor werkelijke diepgang mis. Helaas is Grimwood zo'n auteur. Ik kan van elke passage in het werk vertellen wat de boodschap is, en bovendien laat Grimwood zijn karakters vaak ook nog hardop uitspreken wat ze nu eigenlijk geleerd hebben. Hoe interessant Grimwoods verhaal ook is, het blijft hierdoor toch wat oppervlakkig: er is niets waar je na afloop nog 'over na moet denken', er zijn geen vragen waarop geen antwoord gegeven is.
Als je dat niet zo'n probleem vindt is Replay een heel aardig boek, dat duidelijk beter is dan de meeste fantasy. Maar wie liever meer diepgang in zijn boeken heeft kan zich beter de boeken van Jonathan Carroll en M. John Harrison die ik besproken heb aanschaffen.
Wie overigens een veel positievere recensie dan de mijn wil lezen kan hier kijken.
|
|
|
|
login | registreren | FAQ | menu verklappen
|